Swaelkloof beteken swaeltjie-kloof. Die naam het saam met die grond gekom lank voor ons hier was, en vir 'n paar weke elke jaar verduidelik dit homself sonder enige hulp van ons. Die voëls kom in die lente aan, hulle vind dieselfde dakrande op die 1898-klipkelder wat hul lyn al langer gebruik as wat enigiemand hier kan tel, en die plaas settle in sy luidrugtigste, besigste seisoen in.
Die Dakrande van die 1898-Kelder
Die kelder is in 1898 gebou, 'n lae klipgebou met diep dakrande en 'n koel donker binnekant. Die Swael, ons restaurant, is sedert 2019 daarin, en op 'n lente-middagete kan jy by 'n tafel onder 'n werkende nes sit en die pendeltjies oor die gras sien kom en gaan. Niemand slaan die neste af nie. Ons werk om hulle, ons vra ons kontrakteurs om om hulle te werk, en die modderkoppies bly op die balke deur die winter en wag vir die voëls om terug te kom en hulle op te lap.
Die vallei vernou agter die plaas in die kloof wat die plek sy naam gee, met die Franschhoek-berge wat agter die wingerde opstaan. Warm lug kom in die middae deur daardie gaping op en die swaeltjies ry daarop. Dit is dieselfde lug wat ons hange snags koel maak, wat 'n groot deel is van waarom ons Sauvignon Blanc na fynbos en lemmetjie smaak eerder as iets swaarder.
Voëls Is 'n Boerdery-verslag
'n Swaeltjie eet insekte op die vlug, heeldag, in groot getalle. 'n Plaas wat swaar spuit het minder insekte en minder voëls, en die stilte is maklik om te mis totdat jy die alternatief gehoor het. Toe Johan en ek hierdie afgetakelde plaas in 2011 gekoop het, het ons 'n klein aantal besluite gemaak en meestal daarby gebly: dekgewasse tussen die rye, geen onkruiddoders nie, en 'n trop eende wat die blokke vir slakke veel beter werk as wat ons kon.
Die voëls het in groot getalle teruggekom voor die wingerde het. Dit was die eerste teken dat ons reg gekies het.
Die dekgewasse hou die grond deur die winterreën vas, voed dit wanneer ons hulle omploeg, en hou iets lewend tussen die wingerde reg deur die jaar. Die eende is nie dekoratief nie. Hulle gaan in 'n lawaaierige ry uit, hulle maak die slakke skoon, en hulle gaan huis toe. Die Cape Green Farming Award in 2024 was 'n welkome erkenning, maar die eerlike maatstaf is hoe die plek in Oktober klink.
Die 1978-Blok, Steeds met die Hand
Ons oudste wingerde is 'n blok Chenin Blanc wat in 1978 geplant is. Verwronge, laagopbrengs, lastig vir masjiene, en elke bietjie moeite werd. Daardie blok word met die hand gesnoei, gesuier en gepluk, en dit maak die Old Vine Chenin Blanc: kweper, heuning en 'n lang helder afdronk. Dit lê omtrent so ver van die kelder af as wat 'n swaeltjie in 'n paar sekondes vlieg, en in die lente kan jy hulle sien werk in die rye bo die jong lower.
Daaromheen lê 22 hektaar onder wingerd op 'n 38-hektaar-plaas, plus 'n olyfboord van 400 bome wat ons die landgoed se olyfolie gee. Die Hugenote-familie aan wie hierdie grond in 1694 toegeken is, het die eerste wingerde hier geplant. Ons is laatkommers, en die swaeltjies was hier voor ons almal.
Kom Kyk Hulle
Lente is die beste tyd om dit te sien. Die proelokaal is daagliks oop van 10:00 tot 17:00, die keldertoer loop om 11:00 en 15:00, en die terras by Die Swael plaas jou onder die neste met 'n glas in jou hand. Gaste in die kothuise let gewoonlik eerste ding in die oggend die swaeltjies op, op die stoep, voor die koffie.
As jy die langer weergawe wil hê van hoe hierdie plaas teruggekom het, van die 1694-grondtoekenning tot die eerste Swaelkloof-oesjaar in 2014, is dit alles op Ons Storie.
Geskryf deur Anele Mahlangu, wynmaker by Swaelkloof, 3 September 2026. Geliasseer onder Plaaslewe.
